LEKCJA HISTORII DLA MŁODEGO INWESTORA

Co to jest bańka spekulacyjna?
Czym różni się piramida finansowa od schematu Ponziego?
Dlaczego piramida musi w końcu runąć?

W tej rundzie rozgrywek blogerskich odpowiemy na powyższe pytania, a także przybliżymy (to już zadanie dla drużyn) największe, najbardziej znane w historii piramidy finansowe i bańki spekulacyjne – ku przestrodze przyszłym młodym inwestorom…

Po pierwsze – co to takiego piramida finansowa?

Ogólnie możemy powiedzieć, że jest to takie przedsięwzięcie, gdzie wypłata zysku dla jednego uczestnika jest uzależniona od wpłat kolejnych, nowych uczestników. Nie ma realnych inwestycji pomnażających kapitał, jest tylko obrót pieniądzem pomiędzy osobami wewnątrz struktury… dlatego wciąż potrzebni są nowi członkowie, którzy zapewnią dopływ kapitału do podziału pomiędzy innych – najczęściej tych z wyższych pięter piramidy…

Taki system musi wcześniej czy później upaść. Dlaczego? Ponieważ liczba potencjalnych „inwestorów” chcących w nim uczestniczyć nie może wiecznie rosnąć.

W niektórych piramidach sam uczestnik ma za zadanie zwerbować jak najwięcej kolejnych osób – od każdej bowiem ma określoną kwotę dla siebie. Szuka ich zwykle wśród znajomych, rodziny, poprzez ogłoszenie w prasie itp. Jeden namówi pięciu, drugi dziesięciu, trzeciemu uda się pozyskać tylko dwóch nowych… Przypuśćmy, że przeciętnie jedna osoba wprowadza do struktury sześciu kolejnych uczestników.

Zobaczcie, jak to wygląda graficznie:

Źródło: Marcin Pachucki, Piramidy i inne oszustwa na rynku finansowym,
Komisja Nadzoru Finansowego, Warszawa 2016.

Zauważyliście, jak szybko w takim systemie rośnie „zapotrzebowanie” na nowych inwestorów? Już przy dziesiątym poziomie piramida musiałaby liczyć dużo więcej osób niż liczy ludność Polski… Trzy piętra niżej zabrakłoby ludzi na całym świecie. To przecież absurdalne na pierwszy rzut oka, a mimo to piramidy wciąż powstają – również w naszym kraju – i znajdują swoje ofiary… o przepraszam, inwestorów, którzy skuszeni obietnicą wysokich zysków (dużo większych niż w tradycyjnych instrumentach typu lokaty bankowe czy obligacje państwowe) nie weryfikują wiarygodności oferenta, lecz deponują u niego swoje środki czy wręcz zobowiązują się pozyskać kolejnych klientów.

Dlaczego tak się dzieje? Przede wszystkim społeczeństwo nie uczy się na historii, na cudzych potknięciach i upadkach. A takich upadków nierozsądnych inwestorów było całkiem sporo na przestrzeni lat… o czym przekonacie się redagując własne posty.

Pierwsza piramida finansowa… piórem pisana 🙂

Podobno pierwszym człowiekiem, który wpadł na pomysł mechanizmu piramidy finansowej, był nie kto inny, jak Charles Dickens – z pewnością znacie tego angielskiego pisarza, twórcę Opowieści wigilijnej czy Olivera Twista… W latach 50. XIX wieku roku napisał powieść Mała Dorrit, w której przedstawił koncepcję biznesu opierającego się na idei wypłacania zysków inwestorom z wpłat kolejnych inwestorów…

Schemat Ponziego – czy to też piramida finansowa?

Obie struktury – i klasyczna piramida finansowa, i schemat Ponziego – opierają się na tej samej zasadzie, mianowicie zysk konkretnego uczestnika jest uzależniony od wpłat uczestników będących niżej w tej strukturze.

Różnią się jednak sposobem dystrybucji środków finansowych pomiędzy poszczególnymi piętrami, mianowicie:

Opracowanie własne.

Pojęcie „schemat Ponziego” pochodzi od przedsięwzięcia, które realizował niejaki Charles Ponzi w Stanach Zjednoczonych po zakończeniu I wojny światowej. O szczegółach jego spektakularnej działalności również przeczytacie w poście jednej z drużyn konkursowych 🙂

O bańkach spekulacyjnych słów kilka…

Bańki spekulacyjne, finansowe, cenowe… zmiana spekulacyjna lub nawet gorączka spekulacyjna… to różne określenia tego samego zjawiska. Na czym ono polega? Ogólnie mówiąc na wzroście ceny danego towaru znacznie powyżej jego rzeczywistej wartości. Pytanie tylko, co to znaczy „rzeczywista” wartość?

Sięgając do podstaw ekonomii, wartość towaru na rynku to cena, jaką gotowi są zapłacić nabywcy i po jakiej chcą oferować ją sprzedawcy. Czasami (wcale nie tak rzadko, jak wskazuje historia) cena danego towaru rośnie wielokrotnie, coraz bardziej napędzając popyt i sprzedaż, aż… w końcu pęka bańka spekulacyjna, czyli kupujący z jakiegoś powodu przestają nabywać towar, nie jest dla nich już aż tak atrakcyjny, i wówczas ceny drastycznie spadają. Biada tym, którzy akurat mieli go duże zapasy…

Czy uwierzycie na przykład, że w 1636 roku w Holandii tulipany były do tego stopnia modne i pożądane, że za jedną cebulkę tego kwiatu zapłacono 6.000 guldenów? Była to równowartość ponad czterdziestu średnich pensji, czyli na obecne pieniądze jakieś 200 tysięcy złotych. Ale o tej kwiatowej bańce także przeczytacie w jednym z postów konkursowych 🙂

Ekonomiści spierają się, czy obecna popularność kryptowalut i ogromne wahania ceny zwłaszcza jednej z nich to również gorączka spekulacyjna, która musi pewnego dnia z hukiem pęknąć? Póki co z tej bańki już kilkukrotnie mocno uchodziło powietrze, aby za chwilę znów zaczęła pęcznieć…

Czas na przydział zadań dla naszych blogerów!

Waszym zadaniem w tym tygodniu jest opisanie wskazanej poniżej piramidy finansowej lub bańki spekulacyjnej – wyszukajcie z dostępnych źródeł ciekawe fakty o jej powstaniu, rozwoju, ze szczególnym uwzględnieniem efektów ekonomicznych (wielkość strat, jaką kwotę udało się odzyskać itp.) i społecznych danego zdarzenia… Okraście tekst grafiką – mile widziana własna, jeżeli będziecie mieć akurat wenę twórczą 🙂 Słowem – macie zaciekawić czytelników i zarazem stworzyć post „ku przestrodze”. Oto przydział tematów:

  • drużyna nr 1 – Amber Gold
  • drużyna nr 2 – Bernard Madoff (Investment Securities)
  • drużyna nr 3 – Mariusz Kubata (Skyline)
  • drużyna nr 4 – Tulipomania
  • drużyna nr 5 – William Miller (Franklin Syndicate)
  • drużyna nr 6 – John Law (Kompania Missisipi)
  • drużyna nr 7 – albańska rewolucja piramidowa
  • drużyna nr 8 – bańka dot.com
  • drużyna nr 9 – Kompania Mórz Południowych
  • drużyna nr 10 – Charles Ponzi (Security Exchange Company)
  • drużyna nr 11 – Bezpieczna Kasa Oszczędności Lecha Grobelnego

I na koniec, aby Was zainspirować do poszukiwania ciekawych informacji… czy wiecie, że ofiarami baniek spekulacyjnych i piramid finansowych stawali się również wybitni ekonomiści, naukowcy, ludzie sławy i splendoru, tacy jak chociażby Izaak Newton, John Malkovich, Kevin Bacon?

Źródło tytułowej grafiki: www.captaineconomics.fr